Ilu jest adwokatów w Polsce i ilu radców prawnych według rejestru, izb i miast

Rejestr samorządowy nie jest listą praktykujących prawników. Obok osób wykonujących zawód trzyma także wpisy zawieszone, wpisy osób, które przeszły na stanowiska niepołączalne z zawodem, oraz byłych adwokatów skreślonych z listy. Dlatego liczba 92 536 i liczba 68 214 opisują co innego, a mylenie ich jest najczęstszym błędem w publikacjach o liczebności obu zawodów.

Rozkład statusów różni się między zawodami. Po stronie adwokackiej rejestr wyodrębnia dwie kategorie nieczynne: adwokatów niewykonujących zawodu (6 085 wpisów) oraz byłych adwokatów (4 994 wpisów), czyli osoby skreślone z listy. Rejestr radcowski ma jedną kategorię zbiorczą, obejmującą 13 243 wpisów. Znaczenie każdego z tych stanów opisujemy przy konkretnych wpisach, bo od statusu zależy, czy dana osoba w ogóle może przyjąć sprawę.

Na jednego adwokata wykonującego zawód przypada 1,87 radcy prawnego. Odpowiedź nie leży w prestiżu ani w trudności egzaminu, bo obie aplikacje kończą się egzaminem zawodowym o zbliżonym zakresie. Leży w jednym przepisie o formie wykonywania zawodu. Art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wymienia stosunek pracy na pierwszym miejscu wśród dopuszczalnych form, natomiast art. 4b ust. 1 pkt 1 Prawa o adwokaturze stanowi wprost, że adwokat nie może wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy.

Skutek jest policzalny. Każdy prawnik wewnętrzny w spółce, banku, urzędzie czy ministerstwie, który chce zachować uprawnienia zawodowe i etat jednocześnie, może być radcą prawnym i nie może być adwokatem. Cała ta populacja zasila jeden rejestr i omija drugi. Ustawa idzie zresztą dalej: art. 17 pozwala radcy pracować w więcej niż jednej jednostce i w wymiarze przekraczającym jeden etat, a art. 224 ust. 1 ustala próg wynagrodzenia, poniżej którego zatrudniającemu zejść nie wolno.

Symetrii tu nie ma i widać ją także w statusach. Wśród adwokatów wpisy nieczynne stanowią 31,8 procent rejestru, wśród radców prawnych 23,0 procent. Adwokat, który przyjmuje etat, musi zawiesić wykonywanie zawodu i w rejestrze zmienia status. Radca prawny w tej samej sytuacji zostaje wpisem czynnym.

Najwięcej prawników wykonuje zawód w Warszawie: 19 479 osób, czyli 28,6 procent wszystkich czynnych w kraju. Pięć największych miast skupia razem 54,6 procent zawodu. Koncentracja jest więc znacznie wyższa niż koncentracja ludności, co ma prosty skutek praktyczny: poza dużymi ośrodkami wybór specjalisty w wąskiej dziedzinie bywa ograniczony do kilku nazwisk.

Proporcje między zawodami zmieniają się z miasta na miasto i nie da się ich wyprowadzić ze średniej krajowej. W Opolu na jednego adwokata przypada kilku radców prawnych, w Gdyni rejestr nie przypisuje do miasta ani jednego radcy, bo cała izba radcowska prowadzi wpisy gdańskie. Dlatego przy wyborze prawnika warto patrzeć na konkretne miasto, a nie na liczby ogólnopolskie.